Ora gobierno ta “transparente”… pero nos ta keda mal bruha
Un sistema crea pa “transparencia” por crea mas confusion, dependencia y desigualdad. Si hasta un experto mester para y cuestiona e proceso… kico ta pasa cu e ciudadano vulnerabel?

Awe mi a bai entrega varios carta na gobierno. Un carta pa Ministerio di Asunto General, pa un departamento y te hasta pa Parlamento. Mi a pensa cu e proceso lo tawata simpel. Pero ora mi a yega, nan a bisa mi algo cu a laga mi para y pensa.
"Bo no por entrega bo carta directamente na minister mas. Awor bo mester entregu’e via BID (Bureau Interne Diensten)." Nan a bisami cu esaki ta pa “transparencia” y “integridad.”
Riba papel e ta bunita, pero den practica?
Riba papel… esaki ta mustra bon. Pero den mi curason, mi a sinti mesora: algo no ta bon.
No djis pa mi. Ami ta un hurista y mi sa con e sistema ta traha. Mi sa haci pregunta y mi sa con pa sigui. Pero mi a pensa mesora riba e Mama grandi cu no sa lesa bon. Riba Papa grandi cu ta core tras di AZV. Riba e empleado cu ta perde su trabou y mester entrega bezwaar. Riba e pashent cu no sa unda pa manda un reclamo.
Si hasta ami como experto, mester a para y cuestiona e proceso… kico otro hende lo haci?
Un muraya di burocracia
Nan a splicami cu gobierno a centralisa e sistema pa evita cu documentonan “desaparece.” Gobierno ta dunabo un number di registracion, pa asina bo por trace unda bo documento ta. Den bon teoria… mi ta comprende e intencion. Pero den realidad? E ta hopi diferente.
Pa cuminsa, ora bo entrega bo carta, bo no ta haya un number mesora. Bo mester yama e siguiente dia pa haya un number. Despues bo por yama algun dia of siman despues pa wak unda e documento ta ora bo puntra e persona na otro banda di telefon: Kico ta e status di mi carta?
Y aunke bo a entrega e carta na BID… bo no sa: si e minister a mir’e, si el a wordo manda pa e departamento concerni, of si e ta pega un caminda den cadena di departamento y oficinanan cu e mester pasa.
"El tiro le salió por la culata"
Y e parti mas confuso ainda? Algun departamento ta tuma bo carta directamente. Nan ta bisabo cu cos no ta bai asina cerca nos! Nan ta bisa cu bo mester manda bo carta pa minister prome via BID, of nan tin un proceso digital cu bo no tawata sa di dje. Den e caso ey bo mester bai via nan formulario digital.
E situacion real ta creando dos clase di ciudadano:
- Esnan cu tin experiencia of “insider knowledge”.
- Esnan cu no tin esaki.
Esnan cu sa e triki ta haya nan caminda. Esnan vulnerabel… ta perde den sistema. Y aki ta e peliger.
Un sistema cu a wordo crea pa “transparencia” por accidentalmente crea mas dependencia, confusion y desigualdad.
Na Spaño nos ta bisa: "El tiro le salió por la culata". Net locual cu gobierno kier a logra, awor den practica ta mustra cu a bin bek pa cai den nan mes cara.

Mi a dicidi di no keda keto
Mi ta usa mi Yabinan di Poder.
Con? Mi a observa. Mi a cuestiona. Mi a skirbi un carta oficial via e mesun BID, dirigi na Minister-President, incluyendo un LOB-verzoek.
Transparencia den Gobierno di Aruba
Mi peticion tawata pa pidi claridad den e transparencia di Gobierno di Aruba den con e ta trata cada carta cu nos entrega:
- Unda e maneho aki ta skirbi y publica pa nos lesa?
- Ki ora gobierno a implement’e?
- Kico ta e workflow interno pa con boso ta traha cu carta di hende?
- Tin derecho riba haya un comprobante inmediato?
- Tin plan pa yega na un formato digital pa track carta cu bo a entrega?
Pasobra poder no ta semper grita y haci buya. Hopi biaha e poder mas fuerte ta: pensa cla, haci pregunta cla, y dal e sistema un break cu bo carta hunto cu bo pregunta.
Asina niun hende ta tumabo haci mofa, y bo por haci un diferencia pa otro tambe.
Kico abo por haci?
Si bo a topa un bruhacion similar den e sistema… No drenta panico. No bay pleita sin un plan. No keda keto tampoco y crioyamente bisa "guli manda abou."
Siña con pa:
- Mira cu claridad: Mira kico exactamente ta pasando.
- Haci bon pregunta: Haci e preguntanan corecto.
- Skirbi Firme: Hancra bo posicion cu palabra y derecho.
Esaki ta exactamente loke nos ta siña den Yabinan di Poder 1: Asumi bo posicion.
Pasobra ora algo no ta cla… bo no mester keda sin palabra of keda paralisa.
Bo tin e yabinan di poder den bo man.
Jayburtt J. Dijkhoff, PhD
Experto den derechonan di Salud, calidad di cuido y reflexion social
Bo kier sa mas? Join mi curso e Yabinan di poder aki:


