CALOR FUERTE TA YEGA — CON PA PREPARA PA CALOR Y SECURA 2026
- Jayburtt Dijkhoff
- May 5
- 5 min read
Un temporada di secura y calor halto ta nos dilanti. P'esey un solda avisa ta conta pa dos. Ban tuma pasonan di prevencion pa nos keda fuerte, cuida nos curpa, y cuida esnan vulnerabel y nos naturalesa.
Dicon calor y secura 2026?
E calor aki no ta algo normal y mas calor ta na caminda. Un sistema di presion halto y inusual a establece su mes ariba di Caribe, y e ta blokiando yobida, ta sofocando e biento fresco, y ta pushando temperaturanan di calor mas halto riba nos.
Segun Hurricane Center PR, e patron aki ta generando temperaturanan sumamante cayente cu un ambiente secu — y ya nan ta sinti'e den varios pais.
Segun CariCOF (Caribbean Climate Outlook Forum), e situacion aki no ta pa un dia ni dos. Nan pronostico ta cu esaki lo keda asina pa Mei te cu Juli 2026.
Mas ainda, ta mustra cu ENSO (e patron climatico global) ta cambia pa e fenomeno di El Niño significantemente pa Juli. Esaki ta nifica humedad cayente inusual ariba nos region.
E resultado: un temporada di calor intenso, cu temperaturanan cu por yega — of supera — e recordnan spantoso di medio 2024.
En corto: di Mei te cu Juli, prepara boso pa un calor y secura 2026 serio. Y tristemente, e storia no ta caba ey.
Nos tur sa cu Aruba normalmente tin un di dos tempo seco, di Augustus y September — e lunanan mas cayente di tur aña.
Y esaña aki, segun Meteo Aruba, e pronostico pa Juli–September ta mustra 80–90% probabilidad di temperatura ariba normal y yobida bou di normal.
E unico luz na fin di e tunel: October, ora e cintura di yobida tropical (ITCZ) finalmente ta yega suficientemente den zuid pa trece nos e yobidanan cu nos ta custuma den e temporada ey.
Pero con calor exactamente?
E dianan nos dilanti ta mustra entre 30–31°C, pero e "heat index" — kico e curpa ta sinti realmente — por yega 34 te hasta 37°C den e oranan mas cayente di dia: entre 11am te 3pm.
Cu otro palabra, ora bo bai pafo y cana bou di solo, esey no ta un cifra, esey ta un golpi di calor.
Y yobida? E pronosticonan ta mustra 0–15% chens e siman aki. CariCOF ta adverti di temporada di secura frecuente y un secura continuo den e partinan oriental y zuid di Caribe — incluyendo nos isla chikito y bunita.
Pero… horcan no lo trece awacero?
Hopi hende ta pensa: "Si un horcan pasa, por lo menos nos lo haya awa." Bon pregunta — pero e contesta ta complica.
E bon noticia ta cu Aruba nunca a haya un horcan directamente den historia registra. Nos isla ta na 12° noord, afor di e cintura principal di horcan, y e mayoria di sistema tropical ta pasa hopi mas ariba of mas leu di nos. Nos bientonan di noor-oost pasaat — e biento fresco di nos isla — normalmente ta keda intacto.
Pero e mal noticia ta esaki: E mesun El Niño cu ta suprimi e horcannan... ta suprimi yobida tambe.
Segun Meteo Aruba, El Niño ta asocia cu menos actividad di tormenta tropical y menos yobida fuerte den Caribe durante vakantie di scol. Kiermen nos no por conta ariba mal tempo den Caribe cu ta sigui un horcan pa "salba" nos cu awacero — pasobra probablemente nan no lo yega, y si nan yega, lo nan pasa leuw de Noord Caribe.
E realidad ta: Pa yobida real, Aruba mester warda por lo menos 5 luna, te October, venidero pa awacero y alivio.
P'esey prepara bo mes y si bo kier yuda nos flora y fauna den e temporada nos dilanti cu e tipsnan aki pa enfrenta e calor y secura 2026.
Proteha esnan vulnerabel — Adulto mayor, Mucha, Trahadornan Pafo
E calor aki ta un peliger real:
Hende di edad y personanan vulnerabel — nan curpa no ta regula temperatura mes bon
Trahadornan cu ta traha pafo — den construccion, hardineria, piscado
Mucha chikito — nan curpa ta bira cayente mas lihe
Kico bo por haci AWOR MESORA:
✅ Keda den sombra of den luga fresco entre 11am y 3pm — esey ta e ora mas peligroso
✅ Bebe awa constantemente — no warda te ora bo tin sed, pasobra sera ya bo por ta deshidrata caba
✅ Paña muha riba garganta of pols — ta yuda baha temperatura di curpa
✅ Check bo bisiñanan anciano — especialmente si nan ta biba nan so. Tira bista 5 minuut por salba un bida.
✅ Trahadornan: pidi break den sombra cada 30–45 minuut durante oranan cayente
⛔ Señalnan di PELIGER — yama 911 si bo mira esaki:
Persona confundi of desorienta
Persona a stop di soda (esey ta señal di heat stroke)
Curpa ta cayente, ta cora of seco
Ta cai/trompica of cai flou
Heat stroke ta un emergencia medico — no warda, yama ayudo MESORA.

Nos Naturalesa ta Sufri — y Nos Por Yuda
E secura ta un golpi duro pa nos animalnan, parhanan, lagadishanan y matanan. Nan no por habri un cranchi di awa. Nan ta depende awor di nos.
🐦 Pa nos parhanan:
Pone tayo no hundo cu awa frescu den luganan di sombra — cambia e awa tur dia pa evita sangura
Pone un piedra chikito den e tayo pa insecto y bestia chikito por sali si nan kai aden
No corta flornan awor — nan ta e ultimo cuminda pa hopi parha ora secura ta caba cu tur fruta
Pa Lagadishinan, Pushi, Cacho y Otro Bestia:
💧 Pone baki di awa abou na altura di suelo y den sombra — lagadishinan y otro bestia chikito ta depende di esey
🌱 Muha un patch di tera of santo mainta tempran — bestia chikito ta busca humedad
🏠 Mantene bo mascota den sombra durante e oranan di mas calor — nan curpa ta bira cayente rapido tambe
🌳 Pa Nos Matanan y Palonan:
🌊 Muha mas pero menos frecuente — awa te den fondo ta stimula raiz pa bai hundo, y esey ta haci'e mas fuerte
🍂 Pone blachi mata seco rond di e base di e matanan — e ta yuda retene humedad den tera
🌴 Duna prioridad na palonan grandi — nan ta provee sombra, fruta, y neishi pa tur nos fauna, y nan ta tuma añanan pa crece bek
❌ No fertilisa awor — e stress ta dobel si bo fertilisa durante secura
Kico Nos Comunidad Por Haci Hunto
Coordina cu bisiñanan pa pone stacion di awa den parkenan publico y area berde pa fauna por bebe awa
Comparti e informacion aki — hopi hende no sa kico e calor ta haci na un parha of e bestianan den mondi si no tin awa pa hopi tempo
Tuma contacto cu Aruba Conservation Foundation (antes "Fundacion Parke Nacional Arikok") pa mira si tin programa di ayudo durante e tempo di secura nos dilanti
En corto
E calor di Mei te October 2026 no lo pasabo voorbij. Bo lo sinti'e. Segun CariCOF, Meteo Aruba y Hurricane Center PR, nos ta den comienso di un temporada di calor serio — cu secura duradero, poco awacero, y riesgo real pa salud humano y pa nos flora y fauna. Nos lo haya poco awacero tambe durante tempo di horcan e aña aki, cu speransa riba awacero normal di October.
Nos por yuda nos mes y nos naturalesa. Aplica e tipsnan aki pa bo mes y yuda esnan vulnerabel. Yuda nos amigitonan den naturalesa tambe cu un baki di awa fresco bou di un mata cu por salba un parha. Tira bista na nos adultonan mayor por evita un tragedia.
Un comunidad uni ta mas fuerte cu cualkier calor y secura.
Cuida bo mes. Cuida otro. Cuida nos isla — te October.
🌴💧🌡️
Fuente: Hurricane Center PR (Facebook, Mei 2026) | CariCOF Caribbean Climate Outlook Newsletter Mei–Juli 2026 | NHC Tropical Weather Discussion, Mei 4 2026 | Departamento Meteorologico Aruba (Meteo Aruba) Climate Outlook te September 2026

Comments